Ewolucja roślin

We współczesnej florze świata do-minują rośliny kwiatowe. Jednak początkowo ląd był porośnięty paprociami i widłakami, a ewoluc­ja roślin została zapoczątkowana przez prymitywne glony.

Najwcześniejszymi formami roślinnymi były organizmy morskie. Wszystkie różnorod­ne gatunki roślin lądowych, zarówno te, które upiększają nasze ogrody i parki, jak i te dostarczające nam pokarmu, rozwinęły się z pry­mitywnych form roślinnych żyjących w oceanach miliardy lat temu.

Opisano ponad 400000 gatunków roślin i wszy­stkie one są potomkami kilku pradawnych grup. Wiemy jednak tylko o niektórych grupach, na­tomiast prawdopodobnie dużo więcej dawniej ist­niejących roślin wyginęło bez śladu, gdyż nie po­trafiły przystosować się do zmieniających się warunków lub nie były w stanie sprostać konku­rencji z nowymi gatunkami, które były lepiej przy­stosowane do zmian w środowisku.

Paleobotanicy, czyli naukowcy, którzy badają skamieniałe szczątki roślin, byli zdolni określić przybliżony czas pojawienia się na Ziemi różnych grup roślinnych. Jednakże w naszej wiedzy istnieją pewne luki, gdyż rośliny nie posiadają tak twar­dych tkanek jak zwierzęta, których szkielety zbu­dowane z tkanki kostnej łatwo ulegają fosylizacji. Na szczęście wczesne formy roślinne czasami mogą być wykryte w pokładach osadów mułu, a niektóre w ten sposób zachowane organizmy są znajdowane w skałach, które pochodzą sprzed około 3 miliardów 100 milionów lat temu. Na podstawie materiałów kopalnych wiemy, że życie na Ziemi musiało powstać z organizmów roślinnych. Rośliny są podstawowym ogniwem łańcuchów pokarmowych i od nich zależy byt wielu przedstawicieli świata zwierząt. Jednakże rola roślin w ewolucyjnej historii świata jest bardziej doniosła, gdyż to dzięki nim mogło nastąpić prze­kształcenie się atmosfery Ziemi w taką, w której mogą bytować organizmy zwierzęce. Prawdopo­dobnie wielkie ilości dwutlenku węgla w pradaw­nej atmosferze uniemożliwiłyby zwierzętom oddy­chanie, ale rośliny, przeprowadzając fotosyntezę, pochłaniały dwutlenek węgla i uwalniały tlen. Istnienie roślin umożliwia ewolucję zwierząt rośli­nożernych i w dalszej kolejności zwierząt mięso­żernych, które polują na roślinożerców. Ewolucja jest jednakże niezmiernie wolnym procesem, a do bór naturalny faworyzuje te istoty, które przysto­sowują się do zmian środowiska. Najwcześniejsze formy organizmów roślinnych były zależne od wo­dy, gdyż nie posiadały struktur umożliwiających im życie na lądzie. Pierwsze organizmy roślinne, które mogły żyć poza wodą - wynurzyły się z niej - prawdopodobnie były mieszkańcami bagien i mo­czarów, gdzie ich niższe części mogły być cały

czas zanurzone w wodzie. Najstarsze formy wła­ściwych roślin lądowych były prawdopodobnie również wciąż zależne od środowiska wodnego. Były to mchy, wątrobowce i paprocie. Do dzisiaj formy te wymagają do życia wilgotnego środowi­ska, gdyż woda jest czynnikiem warunkującym ich rozmnażanie się.

Byt pierwszych roślin kwiatowych (nagona-siennych, na przykład roślin szpilkowych) był uza­leżniony od wiatru, gdyż były one wiatropylne i wiatrosiewne. W czasie, gdy się pojawiły nie było jeszcze na Ziemi owadów, które mogłyby je zapylać. Obecnie dominujące we florze świata rośliny okrytozalążkowe są przeważnie owadopyl-ne, a ich ewolucja przebiegała w powiązaniu z ewolucją owadów i innych zwierząt. Czasami bowiem ich nasiona są przystosowane do rozno­szenia przez większe zwierzęta, gdyż są zaopa­trzone w haczyki i kolce, którymi przyczepiają się do sierści lub piór.

Najwcześniejszymi znanymi nam formami organizmów roślinnych były prymitywne bakterie i sinice, których ciało jest zbudowane z jednej ko­mórki nie posiadającej jądra komórkowego. Praw­dopodobnie 1,5 miliarda lat temu pojawiły się pier­wsze eukariotyczne (posiadające jądro komórkowe) jednokomórkowe glony. Z nich mogły wykształ­cić się, w wyniku ewolucji, formy glonów wielo­komórkowych, które przypominały obecne ziele­nice. Na różnych częściach ciała posiadały one wyspecjalizowane rejony odpowiedzialne za roz­mnażanie się.

Do okresu kambryjskiego, około 590 min lat te­mu, powstało wiele form życia. W tym okresie wykształciło się ponad 900 dotąd opisanych gatun­ków, a są to tylko te, po których pozostały jakieś ślady w postaci skamieniałości. Wiele pradawnych form wyginęło bez śladu.